Đọc · Suy nghĩ · Khám phá
10 câu đố tục ngữ Việt Nam: điền từ và hiểu ý nghĩa
Nhớ được vế sau của một câu tục ngữ là một cách chơi với tiếng Việt. Hiểu vì sao dân gian dùng hình ảnh mài sắt, uống nước hay trồng cây lại khiến trò chơi thú vị hơn việc học thuộc từng chữ.
Mỗi câu dưới đây khuyết một từ hoặc một cụm ngắn. Hãy đọc cả câu thành tiếng, điền phần còn thiếu rồi tự diễn đạt ý nghĩa bằng lời của mình. Tục ngữ có thể có dị bản; tuyển tập sử dụng những cách nói quen thuộc và ghi rõ đáp án của từng câu.
Thử sức với 10 câu hỏi
Tự đoán trước, rồi mở từng đáp án để xem lời giải.
- CÂU 01
Điền từ còn thiếu: “Có công mài sắt, có ngày nên …”.
Xem đáp án và lời giải
Kim.
Hình ảnh mài một thanh sắt thành cây kim nhấn mạnh sự bền bỉ. Câu tục ngữ khuyên kiên trì với việc khó, chứ không phải hướng dẫn một cách chế tạo kim cụ thể.
- CÂU 02
Điền từ còn thiếu: “Uống nước nhớ …”.
Xem đáp án và lời giải
Nguồn.
Nghĩa đen là nhớ nơi dòng nước bắt đầu. Nghĩa bóng nhắc ta biết ơn người đã tạo ra thành quả hoặc giúp đỡ mình, thay vì chỉ nghĩ đến điều đang được hưởng.
- CÂU 03
Điền cụm từ còn thiếu: “Ăn quả nhớ kẻ …”.
Xem đáp án và lời giải
Trồng cây.
Quả có được nhờ người vun trồng từ trước. Câu tục ngữ dùng hình ảnh ấy để nói về lòng biết ơn đối với công sức của người khác.
- CÂU 04
Điền từ còn thiếu: “Lá lành đùm lá …”.
Xem đáp án và lời giải
Rách.
Hai chiếc lá gợi hình ảnh người có điều kiện giúp người đang khó khăn. “Đùm” mang nghĩa bao bọc, sẻ chia, không phải phán xét giá trị của một con người.
- CÂU 05
Điền từ còn thiếu: “Gần mực thì đen, gần đèn thì …”.
Xem đáp án và lời giải
Sáng.
Mực và đèn tạo hai hình ảnh đối lập để nhắc về ảnh hưởng của môi trường. Đây là lời khuyên chọn điều tốt để học hỏi, không phải kết luận rằng hoàn cảnh quyết định hoàn toàn mỗi người.
- CÂU 06
Điền từ còn thiếu: “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi …”.
Xem đáp án và lời giải
Cao.
Các cây đứng cùng nhau gợi sức mạnh khi nhiều người hợp tác. Con số trong câu dùng để tạo hình ảnh và nhịp điệu, không phải phép tính về chiều cao núi.
- CÂU 07
Điền từ còn thiếu: “Đi một ngày đàng, học một sàng …”.
Xem đáp án và lời giải
Khôn.
“Đàng” là đường đi, còn “sàng khôn” gợi lượng hiểu biết tích lũy. Câu khuyến khích học từ trải nghiệm và quan sát ngoài điều mình vốn quen thuộc.
- CÂU 08
Điền từ còn thiếu: “Tốt gỗ hơn tốt nước …”.
Xem đáp án và lời giải
Sơn.
Gỗ là phần bên trong, sơn là lớp bên ngoài của đồ vật. Nghĩa bóng đề cao phẩm chất và giá trị thực chất, không chỉ vẻ ngoài đẹp mắt.
- CÂU 09
Điền từ còn thiếu: “Một miếng khi đói bằng một gói khi …”.
Xem đáp án và lời giải
No.
Sự giúp đỡ đúng lúc khó khăn có ý nghĩa đặc biệt. Câu so sánh “miếng” với “gói” để nhấn mạnh thời điểm và nhu cầu, không đo giá trị bằng khối lượng thức ăn.
- CÂU 10
Điền từ còn thiếu: “Chớ thấy sóng cả mà ngã tay …”.
Xem đáp án và lời giải
Chèo.
“Sóng cả” là sóng lớn, gợi trở ngại; “tay chèo” gợi nỗ lực vượt qua. Câu khuyên giữ nghị lực khi gặp việc khó, không phải lời khuyên mạo hiểm ngoài biển.
Cách chơi để hiểu lời giải hơn
- Cho người chơi đọc trọn câu sau khi điền. Nhịp điệu đôi khi giúp nhớ đúng từ hơn là nhìn riêng chỗ trống.
- Tách hình ảnh nghĩa đen và lời khuyên nghĩa bóng. “Nguồn” là nơi nước bắt đầu, đồng thời gợi người tạo ra điều mình đang hưởng.
- Nếu nhớ một dị bản khác, cùng so sánh cách dùng thay vì kết luận ngay là sai; giữ câu chữ nhất quán với đề đang chơi.
Câu tục ngữ thuộc văn học dân gian, không gán cho tác giả cá nhân. Phần câu hỏi điền từ và lời giải được biên soạn cho tuyển tập; chấp nhận việc tồn tại các dị bản.
Có câu chưa rõ? Gửi góp ý cho Nhanh Trí kèm tên bài và số câu.