Đọc · Suy nghĩ · Khám phá
Đố vui khó: ghép nhiều điều kiện mà không đoán mò
Độ khó của một câu đố nên nằm ở số bước suy luận, không nằm ở cách viết đánh đố. Với đố vui khó, người chơi cần giữ nhiều điều kiện cùng lúc và biết kiểm tra đáp án ngược lại. Bộ bài này phù hợp khi đã quen đọc đề ngắn và muốn tập trình bày lý do rõ ràng.
Chuẩn bị một lượt chơi có mục đích
Viết ra những khả năng ban đầu, rồi loại từng khả năng bằng một điều kiện. Nếu đề có người, đồ vật và vị trí, dùng bảng nhỏ sẽ giảm gánh nặng nhớ. Đừng chốt chỉ vì tìm được một đáp án có vẻ hợp: kiểm tra xem còn đáp án khác cũng thỏa không. Bài toán cần nghiệm duy nhất phải có đủ dữ kiện, còn câu hỏi thiếu dữ kiện có thể cần trả lời chưa xác định được.
Cách đọc đề và tránh hiểu nhầm
Sai lầm thường gặp là biến “có thể” thành “chắc chắn” hoặc dùng điều kiện theo chiều ngược. Từ một người biết bơi không suy ra mọi người biết bơi đều là người ấy. Các ví dụ dưới đây tách rõ điều kiện và kiểm chứng, giúp người chơi thấy khó ở bước nào. Có thể trao điểm cho lời giải hợp lý ngay cả khi tính nhầm một bước nhỏ rồi tự sửa.
Thử sức với 6 câu hỏi
Tự đoán trước, rồi mở từng đáp án để xem lời giải.
- CÂU 01
Ba số nguyên dương khác nhau có tổng 9 và tích 24. Ba số đó là gì?
Xem đáp án và lời giải
2, 3 và 4.
Các bộ thừa số dương của 24 cần thỏa thêm tổng 9. Bộ 1, 3, 8 có tổng 12; 1, 4, 6 có tổng 11; 2, 3, 4 đáp ứng cả hai điều kiện.
- CÂU 02
Có ba chỗ trái, giữa, phải cho An, Bình, Chi. An không ở trái hoặc giữa; Bình không ở giữa. Thứ tự là gì?
Xem đáp án và lời giải
Bình – Chi – An.
An buộc ở phải. Bình không ở giữa và phải đã có An nên ở trái; Chi nhận vị trí còn lại. Mỗi bước dùng một điều kiện đã cho.
- CÂU 03
Tìm số có hai chữ số: tổng chữ số bằng 10, hàng chục hơn hàng đơn vị 4.
Xem đáp án và lời giải
73.
Hai chữ số là 7 và 3 vì tổng 10, hiệu 4. Kiểm tra lại thứ tự: 37 có cùng tổng nhưng hàng chục không lớn hơn hàng đơn vị.
- CÂU 04
Túi có thẻ 1 đến 9. Lấy một thẻ lẻ, lớn hơn 4, nhỏ hơn 8 và không chia hết cho 3. Thẻ nào?
Xem đáp án và lời giải
Thẻ 5 hoặc thẻ 7; chưa có đáp án duy nhất.
Cả 5 và 7 thỏa toàn bộ điều kiện. Không được tự chọn một số rồi khẳng định chắc chắn; cần thêm dữ kiện nếu muốn chỉ còn một thẻ.
- CÂU 05
Một hình chữ nhật có chu vi 26 cm, chiều dài hơn chiều rộng 3 cm. Hai kích thước là gì?
Xem đáp án và lời giải
Dài 8 cm, rộng 5 cm.
Tổng dài và rộng là 13. Hai số có tổng 13 và hiệu 3 là 8 và 5; chu vi kiểm lại bằng 2 nhân 13 là 26 cm.
- CÂU 06
Bốn người mỗi cặp bắt tay đúng một lần. Nếu đã có 5 lần bắt tay khác nhau, còn mấy cặp chưa bắt tay?
Xem đáp án và lời giải
Một cặp.
Tổng số cặp là 4 nhân 3 chia 2 bằng 6. Chia hai vì đếm từ mỗi người sẽ tính một cặp hai lần; lấy 6 trừ 5 còn 1.
Hỏi đáp về chủ đề
Nên bắt đầu bài này như thế nào?
Bắt đầu bằng một mục tiêu nhỏ: đọc đề và tổ chức lượt chơi. Đọc phần hướng dẫn rồi tự làm câu đầu trước khi mở lời giải. Chẳng hạn, với câu “Ba số nguyên dương khác nhau có tổng 9 và tích 24. Ba số đó là gì?”, hãy ghi một dự đoán và điều khiến bạn chọn nó. Sau đó kiểm đại lượng được hỏi, số đối tượng và điều kiện thêm hoặc bớt. Nếu còn vướng, làm lại chính bước ấy bằng hình vẽ, vật minh họa hoặc một câu diễn đạt khác. Không cần hoàn thành cả trang trong một lượt; kết thúc sau khi hiểu rõ một điểm vẫn có giá trị hơn đọc hết nhưng chỉ nhớ chữ đáp án.
Trả lời khác lời giải mẫu có luôn là sai không?
Không. Cần phân biệt đáp án khác cách diễn đạt và đáp án thật sự trái dữ kiện. Một câu trả lời có thể dùng lời khác mà vẫn giữ đúng nghĩa và điều kiện. Hãy đối chiếu từng phần với yêu cầu, chỉ ra chi tiết làm căn cứ và kiểm xem có thêm giả định ngoài đề không. Nếu hai đáp án đều phù hợp, giữ cả hai hoặc bổ sung điều kiện minh bạch cho lượt sau; không đổi luật sau khi nghe người chơi trả lời. Với kiến thức cần nguồn, kiểm nguồn trước khi chấp nhận một cách giải khác chỉ vì nghe có vẻ thuyết phục.
Làm sao tự tạo một câu luyện tiếp?
Một cách mở rộng phù hợp là thêm một điều kiện có ích, đồng thời kiểm bài vẫn có đáp án rõ ràng. Chỉ thay một yếu tố ở lượt đầu để nhận ra nó ảnh hưởng kết luận thế nào, rồi mới tăng số điều kiện. Người học nên tự viết lời giải trước khi đưa câu mới cho người khác; nếu chưa kiểm được đáp án thì chưa dùng câu ấy để chấm điểm. Có thể chọn một bài liên quan ở cuối trang theo phần còn yếu, không cần chuyển ngay tới bài gắn nhãn khó. Lưu lại câu mình từng hiểu sai cùng lý do sửa giúp lần ôn sau có mục tiêu rõ hơn.
Cách chơi để hiểu lời giải hơn
- Cho mỗi người một lượt suy nghĩ trước khi mở lời giải.
- Chấp nhận lời diễn đạt tương đương nếu đúng điều kiện.
- Sau lượt chơi, chọn một lỗi để sửa thay vì chỉ so điểm.
Nội dung và tình huống thực hành do Nhanh Trí biên soạn cho bài viết. Chấp nhận cách diễn đạt tương đương khi phù hợp dữ kiện; lời giải mẫu không thay cho nhận xét của giáo viên.
Có câu chưa rõ? Gửi góp ý cho Nhanh Trí kèm tên bài và số câu.