Đọc · Suy nghĩ · Khám phá
10 câu đố tiếng Việt về nghĩa từ và cách đặt câu
Cùng một từ có thể mang nghĩa khác khi đi vào câu khác. Bộ tiếng Việt này tập trung vào việc đọc ngữ cảnh: xác định ai làm gì, quan hệ giữa hai vế và tác dụng của dấu câu. Các ví dụ đều ngắn để bạn có thể đọc cho cả nhóm.
Đây là bài chơi luyện đọc hiểu do Nhanh Trí biên soạn, không phải đề của cuộc thi Trạng Nguyên Tiếng Việt hay một bộ sách giáo khoa cụ thể. Một số câu chấp nhận nhiều cách viết; lời giải nêu tiêu chí để bạn tự đối chiếu.
Thử sức với 10 câu hỏi
Tự đoán trước, rồi mở từng đáp án để xem lời giải.
- CÂU 01
Trong “chân bàn” và “chân núi”, từ nào cùng chỉ phần ở dưới nhưng không phải chân người?
Xem đáp án và lời giải
Từ “chân”.
Chân bàn là bộ phận đỡ bàn; chân núi là phần dưới cùng của núi. Hai cách dùng dựa trên sự liên tưởng về vị trí hoặc chức năng, nên phải đọc cả cụm để hiểu.
- CÂU 02
Trong câu “Vì trời mưa nên sân ướt”, hai vế có quan hệ gì?
Xem đáp án và lời giải
Nguyên nhân và kết quả.
“Trời mưa” nêu nguyên nhân, “sân ướt” nêu kết quả trong câu. Cặp vì–nên thể hiện quan hệ đó; đổi thành tuy–nhưng sẽ làm quan hệ ý nghĩa khác đi.
- CÂU 03
Điền cặp từ phù hợp: “… đường xa … Lan vẫn đến đúng giờ.”
Xem đáp án và lời giải
Tuy… nhưng… (hoặc mặc dù… nhưng…).
Đường xa thường khiến đi lại mất thời gian, nhưng Lan vẫn đúng giờ. Hai vế tương phản với điều thường dự đoán, nên dùng cặp từ thể hiện sự tương phản.
- CÂU 04
Trong câu “Sáng nay, dưới gốc cây, ba bạn nhỏ đọc sách”, ai thực hiện hoạt động?
Xem đáp án và lời giải
Ba bạn nhỏ.
“Ba bạn nhỏ” trả lời câu hỏi ai đọc sách. “Sáng nay” nêu thời gian, “dưới gốc cây” nêu nơi chốn; hai phần đó không phải người thực hiện hoạt động.
- CÂU 05
Từ nào chỉ hoạt động trong câu “Chú mèo đen đang ngủ trên ghế”?
Xem đáp án và lời giải
Ngủ.
“Ngủ” cho biết chú mèo đang làm gì; “đen” miêu tả đặc điểm và “ghế” gọi tên đồ vật. Từ “đang” bổ sung ý nghĩa thời gian cho hoạt động.
- CÂU 06
Thêm dấu phẩy vào “Các bạn mời ăn cơm” để “Các bạn” trở thành lời gọi, còn “mời ăn cơm” là lời mời. Viết thế nào?
Xem đáp án và lời giải
“Các bạn, mời ăn cơm!”
Dấu phẩy tách lời gọi “Các bạn” khỏi lời mời phía sau. Nếu không tách, người đọc dễ hiểu “các bạn” là những người đang mời ai đó ăn cơm.
- CÂU 07
Trong hai câu “Chiếc hộp rất nhẹ” và “Bạn ấy nói nhẹ”, từ “nhẹ” lần lượt nói về điều gì?
Xem đáp án và lời giải
Khối lượng của hộp và cách nói.
Câu đầu nói hộp không nặng. Câu sau thường nói về âm lượng hoặc giọng điệu dịu, tùy ngữ cảnh. Không thể thay nghĩa của câu đầu vào câu sau một cách máy móc.
- CÂU 08
Trong “Lan đưa Mai cuốn sách của mình”, có chắc “mình” chỉ Lan hay Mai không?
Xem đáp án và lời giải
Chưa chắc; câu có thể gây mơ hồ.
Thiếu ngữ cảnh nên người đọc có thể hiểu khác nhau về chủ sở hữu cuốn sách. Muốn rõ, viết “cuốn sách của Lan” hoặc “cuốn sách của Mai” đúng với điều định kể.
- CÂU 09
Đổi “Cửa sổ được Nam mở” thành câu chủ động, giữ nguyên người làm và việc làm.
Xem đáp án và lời giải
“Nam mở cửa sổ.”
Nam là người thực hiện, cửa sổ là đối tượng của hoạt động. Đưa Nam lên đầu và bỏ “được” giúp câu diễn đạt trực tiếp cùng sự việc, không đổi vai hai bên.
- CÂU 10
Trong “Bạn có thể nói rõ hơn không?”, người nói thường muốn biết khả năng nói hay muốn người nghe giải thích thêm?
Xem đáp án và lời giải
Thường là đề nghị giải thích thêm.
Hình thức là câu hỏi có–không, nhưng trong giao tiếp nó thường là lời đề nghị lịch sự. Cách hiểu dựa vào tình huống, không chỉ dựa vào dấu hỏi ở cuối câu.
Cách chơi để hiểu lời giải hơn
- Đọc cả câu trước khi kết luận nghĩa của một từ.
- Nếu có nhiều cách viết đúng, giải thích điểm chung thay vì ép một đáp án duy nhất.
- Thử đặt từ vào một câu mới để kiểm tra bạn đã hiểu nghĩa.
Ví dụ và lời giải do Nhanh Trí biên soạn riêng cho web; dùng kiến thức tiếng Việt phổ thông, không sao chép hoặc đại diện cho đề thi của đơn vị khác.
Có câu chưa rõ? Gửi góp ý cho Nhanh Trí kèm tên bài và số câu.